ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΗΜΕΡΙΔΕΣ

ΤΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΣΕΩΝ

Τοῦ Γιάννη Ζαμπέλη,

στελέχους Κατασκηνώσεων Ι.Μ. Λευκάδος&Ἰθάκης

Ἀφοῦ ζητήσω τήν εὐχή τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Κερκύρας πατρός Νεκταρίου καί τόν εὐχαριστήσω, μαζί μέ τούς ἐπιτελεῖς του στό κατασκηνωτικό ἔργο τῆς Ἱ. Μητροπόλεως, γιά τήν τιμητική πρόσκληση νά παραστῶ στήν ἡμερίδα αὐτή καί νά μοιραστῶ μαζί σας ὁρισμένες ἄτεχνες σκέψεις σχετικές μέ τή διακονία μας ὡς στελεχῶν ἐκκλησιαστικῶν κατασκηνώσεων, θά ἤθελα νά ἐκφράσω πρός ὅλους σας τήν χαρά μου γιά τήν σημερινή ἐπικοινωνία μας.

Ἀληθεύει ὅτι “ἀδελφός ὑπ’ ἀδελφοῦ βοηθούμενος ὡς πόλις ὀχυρά”. Μ’ αὐτή τήν σκέψη βρίσκομαι ἀνάμεσά σας. Ἐπιθυμῶ νά καταθέσω ἐνώπιόν σας τούς δικούς μου προβληματισμούς καί ἐλπίζω ὅτι, φεύγοντας ἀπό τό ὄμορφο νησί τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνα καί τῶν Φαιάκων, θά ἔχω στίς ἀποσκευές μου καί τίς δικές σας ἀγωνίες γιά τήν παρουσία μας στήν Κατασκήνωση.

Τό θεματικό εὗρος τῆς παρουσίασης

Ἀπό τήν ἀρχή χρειάζεται νά περιορίσουμε τό θεματικό εὗρος τῆς παρουσίασής μας.

α) Ἀπό τούς διάφορους τύπους κατασκήνωσης θά ἀσχοληθοῦμε μόνο μέ κατασκηνώσεις, πού εἶναι: 1ον, ἐκκλησιαστικές (καί ὄχι τῶν προσκόπων, τοῦ Ὑπουργείου Ὑγείας – Πρόνοιας ἤ κάποιου ἰδιώτη) καί 2ον, μαθητικές (καί ὄχι φοιτητικές, γιά ἄτομα μέ ἀναπηρίες ἤ ἄτομα τῆς τρίτης ἡλικίας).

β) Ἐνῶ ἡ εὑρύτερη ἔννοια τῶν στελεχῶν θά μποροῦσε ἐνδεχομένως νά περικλείει καί τό διοικητικό, βοηθητικό, ὑγειονομικό καί λοιπό προσωπικό μιᾶς κατασκήνωσης, ἐμεῖς θά ἀναφερθοῦμε μόνο στά ὑπό στενή ἔννοια στελέχη: τά πρόσωπα πού ἔρχονται σέ ἄμεση ἐπαφή μέ τούς κατασκηνωτές καί εἶναι ἐπιφορτισμένα μέ τήν ἀγωγή καί τήν φροντίδα τους (δηλαδή τόν ἀρχηγό, τόν ὑπαρχηγό, τούς ὁμαδάρχες, τούς βοηθούς ὁμαδάρχες καί τά ἐπιτελικά στελέχη).

Τά κίνητρα τοῦ στελέχους

Πρῶτα – πρῶτα, ἄς δοῦμε τί ὠθεῖ ἕναν νέο στό νά ἀφιερώσει ἕνα δεκαήμερο (τοὐλάχιστον) ἀπό τίς καλοκαιρινές του διακοπές στήν Ἐκκλησιαστική Μαθητική Κατασκήνωση.

Ι. Ἡ διάθεση διακονίας

Πρόκειται γιά τήν ἐλεύθερη βούλησή του νά θέσει ἀνιδιοτελῶς τόν ἑαυτό του στήν ὑπηρεσία τῶν ἀδελφῶν. Τήν στιγμή πού στά αὐτιά ἄλλων κατασκηνωτικῶν φορέων οἱ ὅροι “διακονία” καί  “ἐθελοντική προσφορά” ἠχοῦν παράξενα, οἱ ἐκκλησιαστικές κατασκηνώσεις στηρίζονται ἀποκλειστικά στήν ἀφιέρωση τῶν στελεχῶν τους στόν μεγάλο σκοπό: νά βιώσουν, μαζί μέ τούς νεώτερους ἀδελφούς, τήν παρουσία τοῦ Χριστοῦ ἀνάμεσά τους, στήν κατασκηνωτική καθημερινότητα, ἔστω καί ἐπί τόσο λίγες ἡμέρες.

ΙΙ. Τό πάθος γιά τήν Κατασκήνωση

Τά περισσότερα στελέχη μετροῦν τόν χρόνο κάπως περίεργα. Ἕνα ἔτος ἀποτελεῖται γι’ αὐτούς ἀπό 10 μέρες κατασκηνωτικές καί ἄλλες 355 προσμονῆς τῆς ἐπόμενης κατασκηνωτικῆς περιόδου. Εἶναι αὐτό ἀποτέλεσμα τῆς ἰδιαίτερης ἐκείνης ἀγάπης πού νοιώθουν γιά τά πρόσωπα, τό πρόγραμμα καί τόν χῶρο τῆς Κατασκήνωσης. Μιᾶς ἀγάπης πού δύσκολα μποροῦν νά περιγράψουν, ἀλλά θέλουν νά μεταδώσουν κι αὐτοί μέ τήν σειρά τους στούς μικρούς κατασκηνωτές, πού θά ἔχουν ὑπό τήν εὐθύνη τους.

ΙΙΙ. Ἡ ἀγάπη γιά τό παιδί

Τό στέλεχος τῆς κατασκήνωσης πολύ συχνά δέν εἶναι δάσκαλος ἤ καθηγητής· δέν ἔχει σπουδάσει παιδαγωγικά· δέν εἶναι οὔτε γονιός. Εἶναι ὅμως ἕνας de facto παιδαγωγός. Ἀναλαμβάνει τόν ρόλο αὐτό ὄχι ἀπό ἐπαγγελματικό καθῆκον, ἀλλά ἀπό γνήσια ἀγάπη γιά τό παιδί, τό ὁποῖο ἐπιθυμεῖ νά στηρίξει μέ τά ἐφόδια πού παρέχει ἡ κατασκηνωτική ἐμπειρία.

IV. Διάθεση γιά ὀλιγοήμερη “ἀναχώρηση”

Πρῶτα τά στελέχη καλοῦνται γιά λίγες μέρες νά στερηθοῦν τήν ἄνετη ζωή τῆς πόλης. Πρῶτοι αὐτοί θά δείξουν στά παιδιά ὅτι εἶναι ὡραῖο ἤ τοὐλάχιστον ἀξίζει νά δοκιμάσουμε ἕναν τρόπο ζωῆς χωρίς τηλεόραση, ἠλεκτρονικά παιχνίδια, κινητά τηλέφωνα. ἠλεκτρονικούς ὑπολογιστές· μέσα στή φύση· μαζί μέ ἄλλους φίλους κι ἀδελφούς.

 Λανθασμένα κίνητρα

Εὐνόητο εἶναι ὅτι ὅσοι ἀποφασίζουν νά διακονήσουν σέ μιά ἐκκλησιαστική κατασκήνωση δέν κινοῦνται ἀπό φιλοδοξίες αὐτοπροβολῆς. Κίνητρό τους δέν εἶναι μήτε ἡ  “ἐξουσία” πάνω στούς μικρούς κατασκηνωτές.

Οὔτε πάλι ἀποκλειστική τους ἐπιδίωξη εἶναι νά ξεκουραστοῦν ἀπό τούς κόπους τῆς ἐξωκατασκηνωτικῆς τους ζωῆς. Τό στέλεχος τῆς Κατασκήνωσης ἐπιλέγει τό δρόμο αὐτό μᾶλλον γιά νά κουραστεῖ περισσότερο· νά δοθεῖ ὁλοκληρωτικά στήν ἐπίτευξη τῶν στόχων τῆς Κατασκήνωσης· μερικές φορές νά φτάσει ἀκόμη καί στά ὅρια τῆς ἀντοχῆς του.

Ἐπιπλέον, δέν πηγαίνει στήν Κατασκήνωση γιά “νά κάνει ὅ,τι θέλει”, ἀλλά γιά νά κάνει ὅ,τι ἐπιβάλλεται ἀπό τό πρόγραμμα καί τούς στόχους κάθε κατασκηνωτικῆς ἡμέρας. Πολλές φορές γιά νά κάνει καί κάτι πού δέν θέλει. Οἱ διάφορες ἀπαγορεύσεις πού ἰσχύουν γιά τά παιδιά, ἀφοροῦν πρῶτα ἀπ’ ὅλους τά στελέχη.

Ἡ ἐπιλογή τῶν στελεχῶν

Ὡστόσο, ἀπό ὅσους ἔχουν πράγματι ὑγιῆ κίνητρα γιά τήν κατασκηνωτική τους διακονία, πρέπει νά γίνεται ἐπιλογή.

Αὐτό ἐπιβάλλει ἡ σπουδαιότητα τῆς ἀποστολῆς τοῦ στελέχους. Γιά γίνει αὐτή κατανοητή, ἀρκεῖ νά ἀναφερθεῖ πώς ἡ Ἐκκλησία βλέπει τίς Κατασκηνώσεις πρωτίστως σάν ἕναν ἐναλλακτικό δρόμο Κατήχησης· τήν σπουδαιότερη ἴσως μορφή βιωματικῆς Κατήχησης. Τά στελέχη συνεπῶς εἶναι συνεργάτες τοῦ ἐπισκόπου στό κατηχητικό του ἔργο.

 Κριτήρια, λοιπόν, γιά τήν ἐπιλογή τῶν στελεχῶν εἶναι τά ἑξῆς:

α) Η συμμετοχή στη ζωή τῆς Ἐκκλησίας σέ ὅλη τή διάρκεια τοῦ ἔτους. Αὐτό σημαίνει: πίστη ὀρθόδοξη, συμμετοχή στήν λατρεία τῆς Ἐκκλησίας, κατά Χριστόν ζωή, συμμετοχή στίς διάφορες ἐκδηλώσεις τῆς ἐνορίας καί τῆς μητροπόλεως.

β) Η κοινωνικότητα. Μιά ἀπό τίς ἐπιδιώξεις τῶν Κατασκηνώσεων εἶναι ἡ κοινωνικοποίηση τῶν παιδιῶν, ἡ ἔνταξή τους σέ ὁμάδα. Τό στέλεχος καλεῖται νά τήν προωθήσει. Ὁ ἴδιος, λοιπόν, ὡς χαρακτήρας θά πρέπει νά εἶναι ἀνοιχτός στήν ἐπικοινωνία μέ τούς ἄλλους, νά ἔχει τήν ἱκανότητα νά ἀκούει, νά συζητάει, νά συμμετέχει ἐνεργά σέ κοινές δραστηριότητες, νά ἀναπτύσσει πρωτοβουλίες, νά ἀναδέχεται εὐθύνες, νά συνεργάζεται. Ἡ αἴσθηση τοῦ χιοῦμορ, ὁ αὐτοέλεγχος, ὁ ἐνθουσιασμός γιά τή ζωή, ἡ ἱκανότητα γρήγορης προσαρμογῆς σέ νέες καταστάσεις, ἡ εὐχάριστη ἀντιμετώπιση δύσκολων περιστάσεων ἐντάσσονται στά πλαίσια τῆς κοινωνικότητας.

γ) Οἱ ἡγετικές ἱκανότητες. Τό στέλεχος θά πρέπει νά ἐνισχύσει τόν ψυχικό σύνδεσμο τῶν παιδιῶν τῆς ὁμάδας, πού κατ’ ἀρχήν μπορεῖ νά διαφέρουν πολύ μεταξύ τους. Καλεῖται νά συσπειρώσει τήν ὁμάδα. Καλεῖται νά λησμονεῖ τόν ἑαυτό του καί νά θυσιάζεται. Ὀφείλει νά ἐμπνέει πρωτίστως μέ τό παράδειγμά του, ἀλλά καί νά ἐνθαρρύνει μέ τά λόγια του, ὅταν χρειάζεται. Σέ ὅλες τίς ἐκδηλώσεις (ἀπό τήν λατρεία καί τίς ἄλλες πνευματικές εὐκαιρίες μέχρι τήν ἐργασία καί τήν ψυχαγωγία) τό στέλεχος πρέπει νά εἶναι ὁ πρωτοπόρος, τόν ὁποῖο οἱ κατασκηνωτές θά μιμηθοῦν καί θά ἀκολουθήσουν.

δ) Προηγούμενη κατασκηνωτική ἐμπειρία. Ἀποτελεῖ σημαντικό ἐφόδιο γιά τή διακονία του. Ὅταν κάποιος ἀναλάβει ὑπεύθυνη θέση στήν Κατασκήνωση, χωρίς προηγουμένως νά ἔχει περάσει ἀπό τή θέση τοῦ κατασκηνωτῆ, ἀντιμετωπίζει πολλές δυσκολίες: προσαρμογῆς, κατανόησης τῶν ἀντιδράσεων τῶν παιδιῶν, ἀντιμετώπισης πρακτικῶν προβλημάτων κ.ἄ.

ε) Δημιουργικότητα. Ὅλοι εἶναι προικισμένοι μέ διάφορα χαρίσματα ἀπό τόν Θεό. Ζητούμενο εἶναι ὁ καθένας νά τά ἀξιοποιεῖ κατάλληλα καί νά τά θέτει στή διάθεση τῶν ἄλλων. Τά στελέχη πού ἀξιοποιοῦν τά τάλαντά τους συμβάλλουν μέ αὐτό τό λιθαράκι τους στό κατασκηνωτικό οἰκοδόμημα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα εἶναι τά ἐπιτελικά στελέχη. Ὁ καθένας διακονεῖ στόν τομέα ὅπου ἔχει κλίση (καλλιτεχνικά, μουσική, ἀθλητικά κτλ.). Ὅλων τά χαρίσματα ἀξιοποιοῦνται δημιουργικά.

Ἡ κατασκηνωτική ἱεραρχία

Ἀπό τήν στιγμή πού ἐπιλέγονται τά πρόσωπα πού θά στελεχώσουν τήν Κατασκήνωση, ἀναλαμβάνουν καί τίς διάφορες ὑπεύθυνες θέσεις. Δέν πρόκειται γιά ἀξιώματα, ἀλλά γιά ἐπάλξεις διακονίας.

Στήν κορυφή τῆς κατασκηνωτικῆς ἱεραρχίας βρίσκεται ὁ ἀρχηγός. Εἶναι ὁ νοῦς καί ἡ καρδιά τῆς Κατασκήνωσης. Στό πρόσωπό του συγκεντρώνονται ὅλες οἱ ἁρμοδιότητες, ἀλλά καί ὅλες οἱ εὐθύνες. Ἔχει καθήκοντα διοικητικά καί μορφωτικά, ἐνῶ -ἀτυχῶς- συχνά καλεῖται νά καλύψει τίς ἐλλείψεις τῶν ὑφισταμένων του. Διοργανώνει συναντήσεις τῶν στελεχῶν. Συντονίζει καί ἐπιβλέπει ὅλες τίς ἀπαραίτητες γιά τήν ὁμαλή ροή τοῦ προγράμματος ἐργασίες. Δέν ἔχει μόνο ὑφισταμένους. Δίνει καί ὁ ἴδιος ἀναφορά στόν ἐπίσκοπο καί στά πρόσωπα, πού ἐκεῖνος ὁρίζει ὑπευθύνους γιά τίς Κατασκηνώσεις.

Ὅταν ἀπουσιάζει, τόν ἀναπληρώνει ὁ ὑπαρχηγός. Αὐτός ἀναλαμβάνει καί διάφορες ἁρμοδιότητες, πού ὁ ἀρχηγός τοῦ ἀναθέτει.

Σέ μεγάλες κατασκηνώσεις ὑπάρχουν καί οἱ κοινοτάρχες, πού ἔχουν ὑπό τήν ἐπίβλεψή τους περισσότερες τῆς μιᾶς σκηνές.

Ἰδιαίτερη ἀναφορά πρέπει νά γίνει στόν ὁμαδάρχη. Εἶναι ἐπικεφαλῆς μιᾶς ὁμάδας, δηλ. τῶν περίπου δέκα παιδιῶν μιᾶς σκηνῆς. Βρίσκεται στή βάση τοῦ οἰκοδομήματος τῆς κατασκηνικῆς ἱεραρχίας. Παίζει σπουδαιότατο ρόλο, καθώς ἔχει τήν ἀμεσώτερη ἐπαφή μέ τά παιδιά, σέ σχέση μέ τά ὑπόλοιπα στελέχη. Εἶναι ἕνας μικρός ἀρχηγός μέσα στήν ὁμάδα του. Αὐτό, βέβαια, συνεπάγεται καί ἰδιαίτερες ὑποχρεώσεις:

α) Φροντίδα τῶν παιδιῶν

Στήν Κατασκήνωση ὑποκαθιστᾶ τά πρόσωπα τῶν οἰκείων τῶν παιδιῶν. Βρίσκεται συνέχεια μαζί μέ τά παιδιά (στήν ἀτομική καθαριότητα, στό παιχνίδι, στό μπάνιο, στό φαγητό, στήν ψυχαγωγία). Παρακολουθεῖ με προσοχή τήν ὑγεία τους καί, ἄν διαπιστώσει ὁποιαδήποτε ἀδιαθεσία, φροντίζει γιά τά περαιτέρω (εἰδοποίηση ἀρχηγοῦ, γιατροῦ, οἰκογένειας). Μεριμνᾶ γιά τήν ἀνελλιπή λήψη φαρμάκων ἀπό τό παιδί, ἄν χρειάζεται. Ἔχει τήν εὐθύνη τῆς φύλαξης τῶν ἀτομικῶν τους εἰδῶν, ὥστε νά μήν παρατηρηθοῦν ἀπώλειες ἤ φθορές.

Ξυπνᾶ πρῶτος καί φροντίζει μέ ἥρεμο τρόπο γιά τό ξύπνημα τῶν μικρῶν κατασκηνωτῶν. Φροντίζει νά εἶναι ντυμένα τά παιδιά ἀνάλογα μέ τίς ἐπικρατοῦσες καιρικές συνθῆκες. Τήν ὥρα τῶν συγκεντρώσεων, συγκεντρώνει τήν ὁμάδα καί τήν ὁδηγεῖ στόν καθορισμένο χῶρο. Ἡ συγκέντρωση σημαίνει προσκλητήριο ἀπό τό ὁποῖο κανείς -στέλεχος ἤ κατασκηνωτής- δέν ἀπουσιάζει –πέρα ἀπό ὅσους βρίσκονται σέ ἄδεια ἐκτός κατασκήνωσης ἤ παραμένουν ἀσθενεῖς στή σκηνή τους. Ὁποιαδήποτε ἄλλη ἀπουσία θεωρεῖται ἀδικαιολόγητη μέ προσωπική εὐθύνη τοῦ ὁμαδάρχη.

Θά πρέπει, σύν τοῖς ἄλλοις, νά ἐπικοινωνεῖ μέ τούς γονεῖς, ὅταν ἐπισκέπτονται τήν Κατασκήνωση. Νά ἀκούει καλοπροαίρετα τίς παρατηρήσεις καί τίς ἀνησυχίες τους. Νά τούς ἐνημερώνει γιά τή διαγωγή τῶν παιδιῶν τους καί νά φροντίζει, ὥστε οἱ γονεῖς νά ἀναχωροῦν γιά τά σπίτια τους, ἥσυχοι ὅτι “τά παιδιά τους βρίσκονται σέ καλά χέρια”.

β) Ἡγεσία καί συντονισμός τῆς ὁμάδας

Βρίσκεται κοντά στά παιδιά του, συμμετέχοντας στό παιχνίδι, στό τραγούδι, στήν ψυχαγωγία, στή χειροτεχνία καί σ’ ὁποιαδήποτε ὁμαδική ἐκδήλωση. Συντονίζει τίς ἐργασίες πού καλεῖται νά διεκπεραιώσει ἡ ὁμάδα.

Τά ἀλλεπάλληλα “μή” ἤ ἡ προστακτική ἔγκλιση ἐλάχιστα ἐξυπηρετοῦν τούς στόχους τῆς Κατασκήνωσης. Τά στελέχη ὀφείλουν ἀφ’ ἑνός νά διακρίνονται ἀπό εὐγένεια στήν ἔκφρασή τους καί ἀφ’ ἑτέρου νά παρακινοῦν τά παιδιά σέ θετικές πράξεις, προσφέροντάς τους μόνο τό πλαίσιο δράσης καί ἀφήνοντάς τους περιθώρια ἀνάπτυξης πρωτοβουλίας. Γιά ὅλες τίς προτροπές ἤ ἀπαγορεύσεις χρειάζεται καί ἀπάντηση στό “γιατί νά κάνω/νά μήν κάνω κάτι”.

Ὁ ὁμαδάρχης δέν ἐπιτυγχάνει, βέβαια, νά ἐπιβληθεῖ στήν ὁμάδα μέ τίς σωματικές ποινές καί τίς συχνές τιμωρίες. Ἡ Κατασκήνωση ὀφείλει νά λειτουργεῖ ὡς μία οἰκογένεια ἀγάπης, βασισμένη στήν ἀγαπητική σχέση τῶν προσώπων, καί ὄχι ὡς μιά μικρογραφία στρατοπέδου. Ἡ τιμωρία, πού εἶναι κι αὐτή ἕνα παιδαγωγικό μέσο, πρέπει νά ἐπιβάλλεται μέ ἀρκετή προσοχή, ὕστερα ἀπό πολλή σκέψη καί νά γίνεται πάντα μέ σκοπό τή διόρθωση, μέ πνεῦμα ἀγάπης καί ἐνδιαφέροντος γιά τό παιδί. Καί σίγουρα, ὁ σεβασμός δέν ἐπιβάλλεται· ἐμπνέεται.

γ) Κατήχηση

Ὁ ὁμαδάρχης εἰσάγει τά παιδιά στήν πίστη καί στή ζωή τῆς Ἐκκλησίας μέ δύο τρόπους: 1ον, μέ τά λόγια του (στό ἁγιογραφικό ἀνάγνωσμα, στίς συναντήσεις ὁμάδας καί σέ διάφορες εὐκαιρίες· μιλάει σέ πολλά παιδιά μαζί ἤ κατ’ ἰδίαν σέ ὁρισμένα) καί 2ον, μέ τό παράδειγμά του (στήν ἀντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων, στή διαχείριση τοῦ θυμοῦ ἤ τῆς λύπης του, στίς ἀθλοπαιδιές, στό φαγητό, στό μπάνιο).

Λόγια καί ἔργα πρέπει νά συνδυάζονται ἁρμονικά, τόσο κατά τό κατασκηνωτικό δεκαήμερο, ὅσο καί ἐκτός Κατασκήνωσης. Δέν μπορεῖ τό στέλεχος νά ἔχει διπλή ζωή. Καί βέβαια, “βίος ἄνευ λόγων μᾶλλον ὠφελεῖν πέφυκεν ἤ λόγος ἄνευ βίου”.

Τό στέλεχος, βέβαια, δέν εἶναι σερβιτόρος ἕτοιμων λύσεων οὔτε φωτεινός παντογνώστης. Ὀφείλει νά καθοδηγεῖ τά παιδιά, ὥστε νά δίνουν τά ἴδια τίς ἀπαντήσεις στά ζητήματα πού θέτουν καί, βέβαια, ὅταν δέ γνωρίζει κάτι, νά παραπέμπει στό κατάλληλο νά ἀπαντήσει πρόσωπο ἤ ἐπιφυλάσσεται γιά ἄλλη χρονική στιγμή. Πάντως, σέ καμία περίπτωση ὁ ὁμαδάρχης δέν ὑποκαθιστᾶ τόν πνευματικό.

δ) Προσωπική ἐπικοινωνία μέ τά παιδιά

Κι ἄν ἴσως τά παιδιά δέν φύγουν μέ περισσότερες θεολογικές γνώσεις ἀπό τήν Κατασκήνωση, σίγουρα θά θυμοῦνται γιά πάντα τόν ὁμαδάρχη πού ἐνδιαφερόταν γιά τά προβλήματά τους, ἀναζητοῦσε καί ἀναδείκνυε τά ταλέντα τους, συνέβαλε στόν σύνδεσμο τῶν μελῶν τῆς ὁμάδας, διατήρησε ἐπικοινωνία μαζί τους καί μετά το καλοκαίρι.

Ὀφείλει νά κερδίσει ἀπό τήν ἀρχή τήν ἐμπιστοσύνη τῆς ὁμάδας, κατανοώντας τίς ἀνάγκες, τίς ἱκανότητες, ἀδυναμίες, προσδοκίες τῶν παιδιῶν. Ὅλα αὐτά, χωρίς προκαταλήψεις ἤ διακρίσεις· χωρίς τήν τάση νά κρίνει τούς ἄλλους μέ τά δικά του κριτήρια. Ἡ ἐπικοινωνία του μέ τά παιδιά νά στηρίζεται στήν “ἐνεργητική ἀκρόαση”.

Σίγουρα, ὡστόσο, χρειάζονται ὅρια στίς σχέσεις κατασκηνωτῶν καί στελεχῶν. Παραδείγματα: Δέν ὑποχωροῦμε σέ ὅλα τά χατίρια. Δέν μοιραζόμαστε μαζί τους προσωπικές μας ἐμπειρίες -καί κυρίως, ἀκατάλληλες γιά τήν ἡλικία τους.

Ἰδιαίτερη συμπαράσταση, μέ διάκριση, χρειάζονται τά παιδιά πού αἰσθάνονται ἔντονη τή νοσταλγία γιά τούς δικούς τους ἤ ἀντιμετωπίζουν οἰκογενειακά ἤ προσωπικά προβλήματα.

Ὁ ὁμαδάρχης ἐνδέχεται νά ἔχει δίπλα του, ὡς ἄμεσο συνεργάτη μέσα στήν ὁμάδα, τόν βοηθό ὁμαδάρχη. Προέρχεται συνήθως ἀπό τούς μεγαλύτερους σέ ἡλικία κατασκηνωτές, πού προετοιμάζονται νά διακονήσουν μελλοντικά στήν Κατασκήνωση ὡς ὁμαδάρχες.

Αὐτός γιά ὁποιαδήποτε πρωτοβουλία του ἐνημερώνει πρῶτα τόν ὁμαδάρχη του. Ἀναφέρει στόν ὁμαδάρχη κάθε πρόβλημα πού παρατηρεῖται ἐντός ἤ ἐκτός τῆς ὁμάδας. Συμμετέχει στήν ἐπιτελική ὁμάδα καί εἶναι στή διάθεση τοῦ Ἀρχηγείου ὅποτε τοῦ ζητηθεῖ. Ξυπνᾶ μέ τήν ὁμάδα, συγκεντρώνει τήν ὁμάδα γιά τήν πρωϊνή γυμναστική, τήν ὁδηγεῖ γιά τήν ἀτομική καθαριότητα καί κατόπιν, στόν χῶρο τῆς προσευχῆς. Εἶναι ἐπικεφαλῆς τῆς ὁμάδας κατά τήν συγκέντρωση στή σημαία, στήν τραπεζαρία καί σέ ὅλες τίς δραστηριότητες πού χρειάζεται νά συγκεντρωθεῖ ἡ ὁμάδα.

Νά ἀναφέρουμε ἀκόμη καί τά ἐπιτελικά στελέχη, πού διακονοῦν στήν Κατασκήνωση. Αὐτά ἔχουν ἀναλάβει εἰδικές ὑπηρεσίες σέ ὁρισμένους τομεῖς (π.χ. ἀθλητικά, ψυχαγωγία, καλλιτεχνικά κτλ.) καί ἐνεργοῦν σύμφωνα μέ τίς ὑποδείξεις τοῦ ἀρχηγοῦ. Καλοῦνται νά ἀξιοποιήσουν τά τάλαντά τους -ὅπως, βέβαια, καί ὅλα τά στελέχη- γιά τήν καλύτερη ὀργάνωση τῆς κατασκηνωτικῆς περιόδου.

Βοηθοί ὁμαδάρχες καί ἐπιτελικά στελέχη μποροῦν νά περιγραφοῦν ἀπό κοινοῦ μέ τόν ὅρο “συνεργάτες στελεχῶν”.

Δέν χρειάζεται νά τονίσουμε ὅτι τά κατώτερα στελέχη ὀφείλουν νά ὑπακούουν στίς ἀποφάσεις τῶν ἀνωτέρων ἤ τήν σημασία τοῦ διαλόγου μεταξύ ὅλων τῶν στελεχῶν. Οὔτε πάλι νά ἀναφέρουμε πώς δέν ταιριάζουν σέ στελέχη ἐκκλησιαστικῆς Κατασκήνωσης ἀνταγωνισμοί γιά τά “πρωτεῖα” ἤ διενέξεις μέ διάφορες αἰτίες -καί μάλιστα, μπροστά στά παιδιά.

Ἀκόμη, οἱ αὐθαίρετες παρεμβάσεις στελεχῶν σέ ξένες ὁμάδες, οἱ δημόσιες ὑποδείξεις σέ ἄλλα -νεώτερα ἔστω- στελέχη προβλήματα μᾶλλον γεννοῦν.

Προσοχή χρειάζεται στά ὁμαδικά παιχνίδια. Τά στελέχη δέν πρέπει νά φανατίζονται, ἀλλά νά ἐμπνέουν στά παιδιά τήν ἀξία καί τήν χαρά τῆς συμμετοχῆς.

Περιττεύει νά ἀναφέρουμε ὅτι ἀλκοόλ καί κάπνισμα ἀπαγορεύονται πρωτίστως γιά τά στελέχη· ὅτι δέν ὑπάρχει λόγος γιά ἄσκοπες ἐξόδους ἀπό τήν Κατασκήνωση· ὅτι γιά κάθε ἀπουσία στελέχους χρειάζεται ἄδεια τοῦ ἀρχηγείου.

Κάθε ὁμάδα θά πρέπει νά ἔχει τούς στόχους καί τούς κανόνες της -ἀποτυπωμένους ἴσως σέ συμβόλαιο, πού θά συνταχθεῖ στήν ἀρχή τῆς περιόδου ἀπό τά παιδιά μέ τήν καθοδήγηση τοῦ ὁμαδάρχη. Ὁ ἴδιος ὁ ὁμαδάρχης θά πρέπει νά θέτει στόχους γιά κάθε ἡμέρα ξεχωριστά. Στό τέλος κάθε ἡμέρας κάθε στέλεχος χρειάζεται νά προβαίνει σέ ἕναν ἀπολογισμό καί νά κάνει τήν αὑτοκριτική του, μέ στόχο τήν ἡμέρα πού θά ἀκολουθήσει νά βελτιωθεῖ γιά τό καλό τοῦ συνόλου καί τό δικό του. Ἰδιαίτερα χρήσιμη εἶναι μιά ἀξιολόγηση ἀπό κάθε στέλεχος γιά τόν ἑαυτό του στήν μέση τῆς κατασκ. περιόδου.

Ποιά εἶναι τά ὅπλα τοῦ στελέχους γιά τήν ἐπιτυχῆ διακονία του;

α) Ἡ προσευχή γιά τήν ὁμάδα του, γιά τά ὑπόλοιπα στελέχη, γιά τήν εὐόδωση τοῦ κοινοῦ σκοποῦ, γιά τόν ἴδιο. Εἶπαν, ἐξάλλου: “Πρίν μιλήσεις στά παιδιά γιά τόν Θεό, μίλησε στόν Θεό γιά τά παιδιά”.

β) Ὁ καταρτισμός του, καθ’ ὅλη τή διάρκεια τοῦ ἔτους, μέσα ἀπό βιβλία πνευματικά, ἀλλά καί σχετικά μέ τήν ἀποστολή του (παιδαγωγικά, γιά τήν ψυχαγωγία κ. ά. θέματα τῆς κατασκηνωτικῆς πρακτικῆς), καθώς καί μέ τήν παρακολούθηση σχετικῶν σεμιναρίων, ἡμερίδων ἤ ἄλλων εὐκαιριῶν.

Ἄλλωστε, ἡ ἐθελοντική προσφορά δέν σημαίνει ἐρασιτεχνισμό. Καί σ’ αὐτήν εἶναι ἀπαραίτητη ἡ ἀπόκτηση τεχνογνωσίας, ἐνῶ κάθε περίοδος θά πρέπει νά διοργανώνεται κατά τό δυνατόν τελειότερα, μέ συμμετοχή καί τῶν ἄλλων στελεχῶν, πέραν τοῦ ἀρχηγοῦ, στήν προετοιμασία της.

Ἐπί τροχάδην, ἄς δοῦμε καί τήν ἄλλη πλαγιά τοῦ λόφου: τί περιμένουν τά στελέχη ἀπό τήν Ἱερά Μητρόπολη;

α) Νά αἰσθάνονται τήν ἐνεργό συμπαράσταση καί τό ἐνδιαφέρον τοῦ ἐπισκόπου καί τῶν ἱερέων γιά τήν πορεία τῆς διακονίας τους.

β) Ἐξασφάλιση μετακατασκηνωτικῆς ἐπικοινωνίας τῶν στελεχῶν μέ τή φροντίδα καί τῶν ὑπευθύνων τῆς Κατασκήνωσης.

γ) Δημιουργία εὐκαιριῶν, πού θά τούς ἐνισχύουν στό ἔργο τους, θά συσφίγγουν τίς σχέσεις τους καί θά προάγουν τόν καταρτισμό τους. Ἐνδεικτικά ἀναφέρονται οἱ ἐκδρομές μέ τήν λήξη τῆς κατασκηνωτικῆς περιόδου, ἀνταλλαγές μέ στελέχη ἄλλων Ἱ. Μητροπόλεων, ἡμερίδες ὅμοιες μέ τήν σημερινή.

δ) Ἀξιοποίησή τους στό ἔργο τῆς Ἐκκλησίας καί τόν χειμῶνα. Μποροῦν νά διακονήσουν ὡς κατηχητές ἤ βοηθοί, ὑπεύθυνοι ἀθλητικῶν προγραμμάτων, καλλιτεχνικῶν δραστηριοτήτων τῶν ἐκκλησιαστικῶν πνευματικῶν κέντρων καί ἀπό ἄλλα ὑπεύθυνα πόστα.

Θά πρέπει ὅμως, ἀπό τήν ἄλλη, νά γίνεται κάθε χρόνο καί ἀξιολόγηση τῶν στελεχῶν. Ἔτσι, ἀφ’ ἑνός θά προάγεται ἡ ποιότητα τῶν προσφερόμενων κατασκη-νωτικῶν προγραμμάτων καί ἀφ’ ἑτέρου θά διευκολύνεται ἡ ὁμαλή, χωρίς προβλήματα, διαβίωση στελεχῶν καί κατασκηνωτῶν.

Κατακλείοντας, νά σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι δέν ἦταν στίς προθέσεις μου οὔτε νά προκαλέσω αἰσθήματα ἀπογοήτευσης σέ κανέναν, ἀλλά οὔτε καί αὑτοδικαίωσης σέ ἄλλους. Τό δίχως ἄλλο, μέ συνεχῆ προσπάθεια, ἀδιάλλειπτο ἀγῶνα καί ἐκζήτηση τῆς ἐνίσχυσης ἀπό τόν Θεό μποροῦμε ὅλοι νά βελτιωνόμαστε, γιά νά πραγματώνονται ὅσο τό δυνατόν καλύτερα οἱ στόχοι μας.

Αφορμές προβληματισμού από τη ζωή της κατασκήνωσης

Τα όρια της ευθύνης του ομαδάρχη

α. Σας καταγγέλλεται από κατασκηνωτές άλλης ομάδας ότι ο ομαδάρχης τους φέρεται αυταρχικά, επιδεικτικά, κοροϊδευτικά. Ποιες ενέργειες πρέπει να κάνετε;

β. Διαπράττεται μια κλοπή μέσα στην ομάδα. Να εξετάσετε τον τρόπο που θα ενεργήσετε, γνωρίζοντας ή όχι το πρόσωπο που την διέπραξε.

γ. Για να βοηθήσω κάποιον τι χρειάζεται;

α. Δεν αρκεί απλώς το να θέλω και να μπορώ, αλλά πρέπει κάθε φορά να μου ζητείται να βοηθήσω.

β. Για να βοηθήσω δεν αρκεί να θέλω, αλλά πρέπει και να μπορώ.

γ. Αρκεί απλώς να το θέλω.

δ. Άλλο.

Αφορμές προβληματισμού από τη ζωή της κατασκήνωσης

Από τις μονάδες στις ομάδες

α. Πολλά παιδιά της ομάδας πειράζουν τον Φοίβο. Του κάνουν φάρσες και κρύβουν τα πράγματά του. Ο Φοίβος είναι κατασκηνωτής «ηπίων τόνων». Επιπρόσθετα, δεν τον προσκαλούν να παίξει μαζί τους, μιμούνται κινήσεις του και γελούν εις βάρος του.

β. Ο ομαδάρχης αναθέτει στο Γιάννη την υπευθυνότητα μιας ομαδικής δραστηριότητας (π.χ. αρχηγός ομάδας ποδοσφαίρου). Ο Κώστας, που πάντα ενδιαφερόταν γι’ αυτή τη δραστηριότητα, νοιώθει ότι είναι άδικο που δεν επέλεξε αυτόν ο ομαδάρχης για υπεύθυνο. Αρνείται να συμμετάσχει, λέγοντας ότι η σύνθεση της ομάδας δεν είναι καλή και δεν αξίζει τον κόπο. Την ώρα της δραστηριότητας περιφέρεται και ενοχλεί τις άλλες ομάδες.

γ. Αναζητούμε τον «ένοχο» μέσα στην ομάδα, γιατί δημιουργήθηκε κάποιο πρόβλημα. Οι υπόλοιποι κατασκηνωτές τον γνωρίζουν, αλλά δεν τον φανερώνουν. Τι κάνουμε;

Αφορμές προβληματισμού από τη ζωή της κατασκήνωσης

 Πώς θα ενεργοποιηθούν τα στελέχη;

 Η προετοιμασία και η οργάνωση της κατασκήνωσης δεν μπορεί να είναι υπόθεση μόνο του αρχηγείου. Τα υπόλοιπα στελέχη (ομαδάρχες, βοηθοί κλπ.) με ποιους τρόπους μπορούν να βοηθήσουν στην προετοιμασία;

Αναζητείστε ιδέες και τρόπους συνεργασίας των στελεχών πριν την κατασκήνωση, στη διάρκειά της και μετά από αυτήν.

Πώς θα διατηρηθεί η επικοινωνία των στελεχών μεταξύ τους και με τα παιδιά μετά την λήξη της κατασκήνωσης;

 Αφορμές προβληματισμού από τη ζωή της κατασκήνωσης

 Εκκλησιαστική αγωγή στην κατασκήνωση

 Ένας κατασκηνωτής, παρόλο που προέρχεται από «χριστιανική» (ίσως και ιερατική) οικογένεια, δε θέλει:

α. να νηστέψει

β. να εξομολογηθεί

γ. να μείνει μέσα στο Ναό, στη διάρκεια της Θ. Λειτουργίας.

Τι προτείνετε;

Πώς θα αντιμετωπίσουμε τη δυσπιστία πολλών γονιών απέναντι στην Εκκλησία λόγω σκανδάλων;

Η Κατασκήνωση τελείωσε. Πώς θα βοηθηθεί ο κατασκηνωτής να γίνει ζωντανό μέλος της ενορίας του;

 Αφορμές προβληματισμού από τη ζωή της κατασκήνωσης

 Οι δύσκολες μέρες της κατασκήνωσης

α. Πρώτη μέρα

Ημέρα προσαρμογής και θέσεως κανόνων.

Πώς θα προσαρμοσθούν ομαλά τα παιδιάστη νέα πραγματικότητα;

Ποιοι κανόνες μπορούν / πρέπει να τεθούν;

Πώς θα γίνει αυτό;

β. Οι μέρες που βρίσκονται στο μέσον της κατασκ. περιόδου.

 

Πώς δεν θα κάνει «κοιλιά» η κατασκήνωση;


Πώς δεν θα… διαλυθεί η κατασκήνωση;
 γ. Τελευταία μέρα

δ. Βροχερή μέρα

Πώς θα ενεργήσουμε, ώστε να μιλάμε για ψύχραιμη και αισιόδοξη αντιμετώπισή της;

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s